Mens. Zo lang je van me houdt.

Oe, een griezelig briefje vanmorgen in de krant. (hier) Het ging over Alzheimer. De arche-typische angst van onze samenleving, zo langzamerhand. Jean Jacques Suurmond had eerder een over-the-top pleidooi gehouden om de kansen in de ziekte te zien. “Je ik wordt afgebroken, je ziel begint te glanzen”, schreef hij. Het leek wel een ronkend reisfoldertje. Je kreeg er bijna zin in: in de reis naar het ik-loze.

Een reactie kon niet uitblijven. En die kwam dus. Uit de pen van Bert Keizer. “Het is een kloteziekte”, fulmineerde hij. (hier) En gelijk had hij. “Moet de zoon van mevrouw Y zich getroost weten, dat haar ziel zo mooi glanst nu zij haar eigen poep opeet?, klatste hij er achter aan.

Hij heeft gelijk, Keizer. Alzheimer is een rotziekte. Maar Parkinson is dat ook. En niet aangeboren hersenletsel. En kanker. En… Allemaal verschrikkelijke ziektes. Ik ga daar niet om lachen. En ik ga ook niet kwinkeleren, dat het fijne “mogelijkheden” zijn. Om nog maar stil te zwijgen over de “glorie van Christus”, die Suurmond ontwaart. “Man, praat niet zo groot”, denk ik dan.

Maar. Maar dan toch een maar. Rotziektes gaan niet weg door in deze ene beschrijving te blijven hangen. Ik vind het mager, en dogmatisch, wanneer “dit is verschrikkelijk en dit wil ik niet” ons enige antwoord zou zijn. Ziektes zijn er. We zullen er mee moeten leren leven. De enige omgang die we nu lijken te vinden is: ik wil niet meer leven, als mij dit overkomt. De enige omgang lijkt: als het mijn vader overkomt, wil ik dat hij niet meer leeft.

Tsja.

O ja, dat briefje vanmorgen. Jitske van der Meer reageert op de discussie van Suurmond en Keizer. Nou ja, discussie: kanonnenstrijd. Ik schiet en jij schiet terug. Goed. Jitske. Zij zegt: “al jaren is het holistische mens-beeld gangbaar in de gezondheidszorg”. Dat betekent dat zij lichaam, geest en sociaal leven tesamen in ogenschouw neemt. Dat lijkt redelijk, zo op het eerste gehoor. De briefschrijfster gaat echter nog een stap verder: de medische zorg spreekt er ook een oordeel over uit. En dat vindt zij, begrijp ik, heel juist. Keizer zegt: de mens ontzielt door Alzheimer. Jitske antwoordt: wij worden dus minder mens in deze ziekte. Je ont-menselijkt.

Zou zij de geschiedenis van dit woord kennen? Van “ontmenselijken”, bedoel ik? Nee, ik ga de Tweede Wereldoorlog er niet bij slepen. En nu heb ik het stiekem toch al gedaan. Sorry. Mijn hart knijpt ineen, als ik dit lees uit de pen van deze ongetwijfeld lieve en goede mevrouw Jitske.

Ik had al moeten ophouden bij het holisme. Ik heb dit nog nooit in de medische zorg ontwaard. Gelukkig maar, haast ik mij erbij te zeggen: de medici gaan over ontstoken longen, verslijtende hersenen, groeiende tumoren, gebroken knieën. En ze vragen misschien: hoe is uw situatie thuis? Maar gebroken harten behoren niet, beslist niet, tot hun terrein. Laat staan geesten of zielen. Medisch gesproken bestaat de ziel niet. Er is geen pil, geen operatie, geen pleister die de ziel kan genezen. De ziel behoort namelijk tot het terrein van de zingeving. En zingeving is: persoonlijk. Door niemand te beoordelen.

Jitske vindt háár leven (nu! zeg ik erbij, nu!) wellicht niet meer menselijk als zij alzheimer zou krijgen. Maar mag ik alstjeblieft de ruimte om daar voor mijn leven (nu! zeg ik tegen mijzelf, nu denk je zo) anders over te denken? Hou de dokter van mijn bed, die gaat roepen of ik al-dan-niet menselijk, half-menselijk, gedeeltelijk menselijk of helemaal geen mens meer ben. Foei zeg.

In het christelijk geloof (ja, daar komt mijn aap uit de mouw) gaat het om de liefde. God die liefde schenkt. En God die liefde ontvangt. Dat betekent, dat ons menszijn niet wordt gevormd door ons verstandelijke vermogens. Niet door de successen. Niet door de lichamelijke mogelijkheden of gebreken. Niemand is minder mens doordat hij zijn naam niet meer weet, of door de gangen dwaalt op zoek naar zijn moeder die veertig jaar geleden stierf.

Ons mens-zijn wordt gegeven door ons verlangen naar liefde, en ons vermogen liefde te schenken.

Mag ik het hier nog eens herhalen? Ik roer liever, levend, in mijn eigen poep, ik wil zelfs nog liever levend bang zijn, dan dat ik dood in mijn kist lig. Dat is de enige ontmenselijking die ik erken en die ik zo lang mogelijk uitstel: de ontmenselijking door de dood.

Alzheimer is een rotziekte. Ja. En ze vraagt, nee eist veel van alle getroffenen. Van de patiënt zelf. Maar evengoed van zijn omgeving. Toen mijn vader door een delirium zichzelf verloor, hij zat ineens in zijn onderbroek in het ziekenhuis. Hij! Die altijd op decorum was gesteld. Zozeer, dat hij zelfs een aparte stropdas in de schuur had hangen, die hij omdeed als hij het gras ging maaien. Ik was woest. Hoe kon de verpleging hem zo laten zitten. Als hij zou weten, dat hij zo goed als naakt daar zat, dan zou hij….

Mijn partner vroeg: “Is jouw vader ongelukkig?”

Ik keek, ik zag een oude man in zijn onderbroek. Hij keek naar buiten. Zat wat te hummen. Hij had zijn gezicht naar de zon gedraaid. Nee, ik kon onmogelijk vaststellen dat hij ongelukkig was.

“Wat is dan je probleem?”

Mijn probleem was, dat ik mijn vader niet nabij kon zijn, zoals mijn vader was op dat moment.

Liefde geven, liefde ontvangen: dat maakt mij tot mens. Ik borduur het op een hemd, denk ik. Dat trek ik dan aan, later, als ik in een verpleeghuis kom te wonen. En als ik dan geen liefde meer geven kan, geef het dan aan mij. Dan blijf ik mens.

Advertenties

Eén reactie op “Mens. Zo lang je van me houdt.

  1. Liefde gaat verder dan het zijn wie je was, welke ziekte dan ook. De liefde van God, de mens maar ook een dier. Er zijn voorbeelden te over. Wij kunnen niet oordelen of hij of zij niet ziek mag worden, nee wij kunnen en mogen zorgen voor die niet meer weten hoe. Het is ook zo menselijk er een waarde aan te hangen, doe het niet want in mij geval is het mijn schoonmoeder, altzheimer, en ze lacht als ze mij ziet…….een heel groot cadeau kan ik jullie zeggen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s