Seth en onze tijd.

Hij wist van de gelaagdheid van de taal. Dat een woord niet zomaar zei, wat het leek te zeggen. Hij wist ook van de gelaagdheid van de werkelijkheid: wat je zegt is nog niet direkt een neerslag van wat je denkt. En daardoor nog veel minder een samenvatting van wat er is. Of van hoe het is. Taal is een sleutel die ons helpt de wereld om ons heen te ordenen, maar een slot is het evenzeer: taal zet ons vaak op het verkeerde been. En sluit delen uit, die daardoor onzichtbaar voor ons worden. Wie geen woord heeft voor de sneeuw-die-wel-kraakt-maar-niet-aan-je-schoenen-plakt, zal die sneeuw niet herkennen en niet zien. Het gaat simpel op de grote hoop met alle andere sneeuw, waarvoor ons ook de woorden ontbraken.

Het maakte hem charmant. Beschaafd, uitermate. Betrokken. En mild.

Maar “wij” waren Seth Gaaikema oubollig gaan vinden. De critici herhaalden het show na show. “Niet meer van deze tijd”. En dat we de taalgrapjes nu wel voorbij waren. Het zei meer over ons, dan over hem. Gaaikema ging rustig door waar hij mee bezig was. Kritiek kon hem niet vangen.

“Wij” waren de jaren ingegaan, waarin taal een wapen was geworden. Wapen van het eigen-gelijk, vooral. Ooit begonnen als een privilege van links. De grote mond van Youp van ’t Hek werd berucht. Zijn taal wist, en weet, hoe het allemaal zit. Zijn taal weet te benoemen wie schoften zijn en wie de goeden. Zijn taal weet vooral: wij behoren bij de goeden. Het werd overgenomen door vele andere bekende gezichten. Paul de Leeuw, Jochem Meyer, Geen Stijl, internet.

De nuance verdween. Het harde geluid bleef over.

We waren, jaren geleden, door iemand aangeraden Jochem Meyer te gaan zien. We zagen, en hoorden vooral, een man die de ene na de andere bevolkingsgroep belachelijk maakte: gehandicapten, zieken, ouderen. Toen hij na een scheldende woordenvloed over een oude vrouw die haar pinpas niet door het betaalautomaat kreeg – en hij moest wachten, HIJ MOEST WACH-TEN-  de toenmalige paus Johannes Paulus rochelend en kwijlend na deed, slopen wij beschaamd en met een verknoopte maag de zaal uit. Een zaal die uit elkaar barstte van het lachen.

Hoe wist iedereen zo zeker, dat zij nooit dat oude vrouwtje zouden worden? Hoe wisten zij, dat zij zelf nooit rochelend, kwijlend en incontinent zouden sterven? Want ons werd geen spiegel voorgehouden, zelfs geen grove, maar hier werd gewoon de ander keihard uitgelachen.

Dat is dan onze tijd, begrijp ik.

Of nee: de tijd is helemaal niets. Tijd is een lege ruimte. Een imaginaire, lege ruimte, die ons helpt afspraken met elkaar te maken en het gevoel te hebben dat de dingen in samenhang met elkaar gebeuren. “De tijd” dat zijn wij zelf.

En zo moest Seth ook maar worden. Hij weigerde. Jacques d’ Acona zie bij het afscheid van Gaaikema, dat die zijn schouders ophaalde bij de critici. ‘Ach”, zei hij: “Laat ze maar.” Hij wist, dat taal nooit de hele waarheid kon uitdrukken. Hij bleef staan, bescheiden, keurig, als iemand met heel veel eerbied voor het leven. En daarmee met eerbied voor de ander. En voor de woorden die je voor die ander gebruikt.

En nu is Set gestorven. Ik las het zomaar ineens op een voorblad van een roddelblad, notabene. Ik had niet opgelet. Ik ben bang, dat met hem een beschaving is voorbij gegaan.

“Hij kon niet tegen kritiek”, riep RTL-nieuws abusievelijk na D’Ancona’s toespraak. Ze begrijpen het niet: de vertegenwoordigers van “onze tijd”. Seth liet zich door kritiek niet van de wijs brengen. Hij bleef die hij was: iemand die een kaars aansteekt als het donker wordt. Omdat schreeuwen niet helpt, dan.

Advertenties

3 reacties op “Seth en onze tijd.

  1. Seth was iemand om van te houden, ook al had je hem nooit ontmoet. Dank voor dit mooie in memoriam, Sybrand! Hartelijke groet, Hugo

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s