Job, Szymborska en God. G’d?

4f2999dc3299d_oVan ‘God’ moest ze niet zo veel weten. Vond ze het banaal worden, als “God” van alles de verklaring zou zijn? Het woordje “God” kan het onbegrijpelijke, grootse leven inderdaad ineen doen krimpen tot een klein, menselijk wereldje, waarin alles op zijn voorspelbare, want door Hem gewilde, plek staat. Veilig, ogenschijnlijk. Maar even saai. En, dodelijker nog, hanteerbaar voor de menselijke hand en het menselijk denken. Wislawa Szymborska, de Poolse dichteres, werd dagelijks overrompeld door het onverwachte en het onvoorspelbare. Dat is het verschil tussen leven en dood: in het leven is alles groter dan je dacht. En in elk geval groter dan ik zelf ben. Zelfs groter dan ik in mijn beste gedachten ben.

Na de middelbare school verdween het begrip “God” uit Szymborska’s leven. Het was niets dramatisch. Het was de erkenning van wat er voor haar altijd was geweest: dat de verwondering meer is dan de verklaring. In haar gedichten wilde ze de werkelijkheid eerder verwarren dan de werkelijkheid verhelderen. Ze wiegerde de veelheid terug te brengen tot ‘een idee’. Als iets je helder was, kon het wel eens zijn dat je het meeste over het hoofd had gezien. Je zag het niet goed, daarom leek het je zo helder.

Szymborska schreef een gedicht over Job. In haar typerende, prozaïsche stijl. ‘Het kon een werkstuk zijn van de middelbare school”, noteert iemand. Hij bedoelde het niet als een afkeurend commentaar. Mij valt op, dat zij in haar korte samenvatting van het hele boek noemt wat ik achterwege zou laten: het herstel van Job. Dat ongeloofwaardige einde – net zo schokkend als het begin met die duivel die door de hemelse hofhouding wandelt. Dat Job alles krijgt, wat hij eerder verloor. In dubbele aantallen zelfs. Ik vind dat slot pijnlijk. Alsof ooit kinderen te vervangen zouden zijn. Alsof er ook ooit maar iets “goed te maken” zou zijn.

Szymborska noteert, dat Job zich niet verzet. Hij buigt. Voor de Heer. Job laat het allemaal toe. “Job schikt zich. Job wil geen meesterwerk verknoeien.”

Ik moet heel wat lawaai in mijzelf tot bedaren brengen om deze zinnen toe te laten. Had Job niet met potten en pannen moeten smijten? De Heer heeft hem geen enkel antwoord gegeven!Had Job niet moeten schelden? Tieren? God vervloeken? Job was rijk geweest en alles, alles wat hij bezat was hem zonder enige reden afgenomen. Ik vloek tegen wat ik niet wil.

Szymborska zou naar mij glimlachen. Leer mij Szymborska kennen. Ze zou haar hoofd schudden. “Je probeert klein te krijgen wat te groot is.” zoiets zou ze zeggen. Origineler dan in deze woorden. Maar wel met deze strekking. Het leven is het leven. Het is veel groter. Het is een kunstwerk.

Ik heb de Nachtwacht niet kunnen schilderen. Ik heb nog geen madeliefje kunnen maken.

Leven: je kunt er alleen deel van uit maken en er van genieten. Het trekt zich immers niets aan van onze verwachtingen. Het trekt zich evenmin iets aan van mijn eisen. Soms kan ik een punt of een komma verplaatsen, maar scheppen kan ik niets. En lukte het mij een keertje toch, dan zou ik niet te arrogant moeten denken dat het mijn prestatie was. Ik had geluk. Het ongeluk week even. Het rolde naar mij toe. Ik kan niet anders dan zeggen: “God, was is het leven mooi.”

Uit de buiging van Job voor de Heer zoals dat door Szymborska wordt beschreven, zegt een commentaar, kun je twee dingen concluderen: of God is zichzelf genoeg en trekt zich niets van ons aan, of verwondering is de enige blijvend vruchtbare levenshouding.

Ik blijf voorlopig bij de laatste van deze twee conclusies. Omdat ik denk dat daarin, in de verwondering, iets groots aan ons gegeven kan worden.

De poëzie van Szymborska tintelt van G’d.

Verkort. 

Job, beproefd naar lichaam en bezit, vervloekt het menselijk lot. Dat is grote poëzie. Zijn vrienden komen langs, en terwijl ze hun mantels verscheuren, peilen ze naar schuld van Job in de ogen van de Heer. Job roept uit, dat hij rechtschapen is geweest. Job weet niet, waarom de Heer hem heeft getroffen. Job weigert met hen te spreken. Job wil spreken met de Heer. De Heer verschijnt op een wagen van stormwind. Vóór de man, open tot op het bot, looft hij zijn schepping: de hemelen, de zeeën, de aarde en de dieren, en Behemoth vooral, en Leviathan in het bijzonder, monsters, die baden in hoogmoed. Dat is grote poëzie. Job luistert – de Heer komt niet ter zake, want de Heer wil niet ter zake komen. Daarom haast Job zich om zich te vernederen voor de Heer. Nu volgen de gebeurtenissen elkaar snel op. Job herwint zijn ezels en kamelen, zijn ossen en schapen, die tweemaal zijn toegenomen. Huid overdekt weer zijn blote schedel. En Job laat dit toe. Job schikt zich. Job wil geen meesterwerk verknoeien.

vertaling: Jeanine Verreecken

 

Advertenties

Eén reactie op “Job, Szymborska en God. G’d?

  1. De vraag die Job gesteld wordt is: Wie is God?
    Het probleem in het boek Job zijn de vrienden. Zij verwoorden het boek Spreuken (beginfase van Wijsheid) Zie je wel… had je maar….. etc. In Job H28 klinkt onverwacht het lied van Vrouwe Wijsheid (de diepe Wijsheid). God is niet te doorgronden, alleen het doen van de Thora. Aan het eind van Job vertelt God 2x het verhaal van de schepping en zo komt Job weer tot bezinning. God zet zichzelf in de waagschaal om uit de daden van Job te laten zien wie Hij is. God neemt een risico (denk aan het paradijs: boom van kennis van goed en kwaad). Hij gelooft zò in Job.
    God is betrouwbaar als zijn mensen betrouwbaar zijn. Schrijven we God af na jaren lijden – òf blijven we de Liefde in stand houden?

    God heeft ons bevrijd uit Egypte en we mogen nu leven in een wereld waarin mensen weer een naam mogen hebben. (denk aan de vrouw van Job die geen naam heeft). Leven zódanig dat je niet terugkeert naar Egypte (daarom heeft de farao in de bijbel geen naam). De 3 dochters uit Jobs 2e gezin hebben trouwens weer wel een naam.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s